Een tikkeltje bezorgd.
Mijn vader zei vroeger altijd: “als een groot bedrijf duizend mensen wil ontslaan, kondigt het eerst tweehonderd ontslagen aan”.
Dan is de eerste klap alvast opgevangen en komt het uiteindelijke aantal een stuk minder hard aan.
Een redenering die mij altijd is bijgebleven.
Momenteel wordt ons regelmatig de vraag voorgelegd of we nu wel of niet in oorlog zijn met Rusland.
Of sterker nog: is er sprake van een aanloop naar een Derde Wereldoorlog?
“Wat heeft dit in vredesnaam met circus te maken Bormpie?”
Nou, daar kom ik zo op.
En misschien is het onderwerp ‘circus’ vandaag inderdaad een beetje ondergeschikt aan hetgeen ik wil zeggen.
Wie de actualiteit een beetje volgt, kan niet om de toenemende berichtgeving heen over de mogelijkheid van verdere Russische escalatie richting Europa. Flauwekul, bangmakerij of een reëel risico? Dat is natuurlijk de vraag.
En laten we daarbij niet meteen denken aan duizenden tanks die vanuit het oosten onze grenzen over rollen.
Een conflict van vandaag kan er immers heel anders uitzien.
Denk bijvoorbeeld aan cyberaanvallen, verstoring van communicatie of andere vormen van hybride oorlogsvoering.
De gevolgen daarvan kunnen aanzienlijk zijn.
Onze samenleving is in hoge mate afhankelijk van digitale systemen, internet, energievoorziening en logistieke netwerken.
Ik kies hierin geen kant.
Wel is het een feit dat Europa, en daarmee ook Nederland, via politieke, economische en militaire steun nauw betrokken is geraakt bij het conflict tussen Rusland en Oekraïne.
Hoe je daar vervolgens politiek of moreel over denkt, is een tweede.
Mijn persoonlijke indruk is dat de verhoudingen tussen Rusland en het Westen inmiddels behoorlijk zijn verslechterd.
En dat lijkt mij op zichzelf al reden genoeg om niet al te gemakkelijk te denken dat het wel zal loslopen.
En dan komen we bij circus.
De komende wintercircussen zouden er wat mij betreft rekening mee moeten houden dat bezoekersaantallen mogelijk lager kunnen uitvallen dan in voorgaande jaren.
Niet omdat mensen ineens geen circus meer leuk vinden.
Maar omdat de prioriteiten van mensen in tijden van onzekerheid razendsnel kunnen veranderen.
Ik heb namelijk het ernstige vermoeden dat mijn vader in dat opzicht gelijk had: wanneer er voortdurend wordt gesproken over mogelijke dreiging, oorlog en maatschappelijke ontwrichting, kan de eerste fase van gewenning uiteindelijk plaatsmaken voor echte onrust.
En als het daadwerkelijk zover komt, krijgen we misschien taferelen waarbij de jacht op toiletpapier tijdens de coronaperiode achteraf bijna als een gezellig uitje wordt herinnerd.
Het laatste waar mensen zich dan druk om maken, is een kaartje voor het circus.
Nu al zie ik dat grote theaterproducties moeite hebben om de zalen volledig gevuld te krijgen.
Soms worden er — al dan niet via acties en vrijkaarten — extra inspanningen gedaan om de stoelen gevuld te krijgen.
Dat hoeft natuurlijk helemaal niets met oorlogsdreiging te maken te hebben.
Het kan allerlei oorzaken hebben: de economie, veranderend consumentengedrag, de hoeveelheid entertainment die tegenwoordig beschikbaar is en simpelweg het feit dat mensen keuzes moeten maken.
Maar het zet je wel aan het denken.
Ik kan natuurlijk niet in een glazen bol kijken.
Sterker nog: ik kan nog geen koffiedik lezen.
Maar ik heb wél jeuk aan mijn likdoorn dat er iets staat te gebeuren.
Of Nederland daadwerkelijk rechtstreeks geraakt zou worden, weet niemand.
Wat wel vaststaat, is dat Nederland door zijn ligging, infrastructuur, economie en internationale positie niet losstaat van wat er in Europa gebeurt.
Noem mij negatief. Noem mij realist.
Maar als ondernemer moet je vooruitkijken.
Waar dat vroeger misschien betekende dat je plannen maakte voor de komende jaren, lijkt die horizon tegenwoordig steeds vaker teruggebracht te worden tot maanden — soms zelfs weken.
Alles gaat sneller.
Daarom heb ik het al eerder geschreven en haal ik het vandaag nog maar eens aan:
“Bij twijfel: niet doen.”
En:
“Als je geschoren wordt, moet je stilzitten.”
Wijze woorden zijn er tenslotte niet voor niets.
Uiteraard hoop ik van harte dat mijn zorgen volledig onterecht blijken en dat alles uiteindelijk met een enorme sisser afloopt.
Maar een gewaarschuwd mens telt voor twee.
Om er dan toch nog maar één extra metafoor tegenaan te gooien.
Misschien vandaag wat weinig circusgehalte in mijn column.
Maar soms moet je even buiten de circustent kijken om te begrijpen wat er mogelijk op ons afkomt.
Tot volgende week.
