Van spectaculaire ontsnappingen tot wereldberoemde illusies: het Joods Museum in Amsterdam neemt bezoekers met de tentoonstelling Abracadabra – Geheimen van Houdini tot Hans Klok mee naar de gouden eeuw van de goochelkunst. Centraal staan de levens en verhalen van Joodse illusionisten, onder wie Harry Houdini en de Nederlandse familie Bamberg.
Tussen 1850 en 1950 ontwikkelde de goochelkunst zich van eenvoudige trucs op kermissen en straathoeken tot een volwaardige theatervorm. Illusionisten reisden de wereld over met spectaculaire shows, indrukwekkende decors en steeds grotere illusies. Deze periode staat ook wel bekend als de Golden Age of Magic.
Opvallend veel succesvolle goochelaars hadden een Joodse achtergrond. Het beroep bood mogelijkheden in een tijd waarin Joden van verschillende andere beroepen en beroepsverenigingen werden uitgesloten. Met vingervlugheid, creativiteit en gevoel voor show konden zij een eigen bestaan opbouwen.
Het Joods Museum brengt deze bijzondere geschiedenis tot leven met historische affiches, kostuums, goochelattributen, persoonlijke verhalen en interactieve installaties.
Twee eeuwen goochelgeschiedenis van de familie Bamberg
Een belangrijke plaats binnen de tentoonstelling is ingeruimd voor de Nederlands-Joodse familie Bamberg. Zes generaties lang waren leden van deze familie actief in de goochelkunst.
De familie heeft bovendien een bijzondere band met de locatie van het museum. De Bambergs woonden lange tijd aan de Nieuwe Amstelstraat 22, direct naast het voormalige synagogecomplex waarin tegenwoordig het Joods Museum is gevestigd.
Een van de beroemdste familieleden was Theo Bamberg, die onder de artiestennaam Okito internationaal furore maakte. Zijn zoon David zette de familietraditie voort als illusionist Fu-Manchu, met grote shows in onder meer Zuid-Amerika.
In Abracadabra zijn bijzondere voorwerpen uit de geschiedenis van deze goochelaarsdynastie te bewonderen, waaronder de enorme hutkoffer waarmee Okito de wereld over reisde.
Van Houdini tot Hans Klok
Ook Harry Houdini krijgt uitgebreid aandacht. De beroemde ontsnappingskunstenaar groeide uit tot een internationale superster met levensgevaarlijke stunts en spectaculaire bevrijdingen uit handboeien, dwangbuizen en afgesloten ruimtes.
Daarnaast komen onder anderen Carl Hertz, Horace Goldin en Adelaide Herrmann aan bod. Hun verhalen laten zien hoe veelzijdig de goochelkunst zich ontwikkelde en hoe artiesten hun eigen personages en podiumwerelden creëerden.
Illusionist Hans Klok speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van de tentoonstelling. Klok is een groot bewonderaar van Okito en verzamelt historische goochelattributen. In het museum neemt hij bezoekers via beeldschermen mee door de wereld van zijn beroemde voorgangers.
Meer dan een tentoonstelling over goocheltrucs
Abracadabra vertelt niet alleen over de geschiedenis van een bijzondere podiumkunst. De tentoonstelling plaatst de levens van Joodse illusionisten ook in de context van migratie, maatschappelijke uitsluiting en de Tweede Wereldoorlog.
Zo wordt aandacht besteed aan de tragische geschiedenis van goochelaars die tijdens de Holocaust werden vervolgd en vermoord, onder wie Ben Ali Libi. De Nederlandse goochelaar werd in 1943 vermoord in Sobibor en kreeg later opnieuw bekendheid dankzij het gedicht dat Willem Wilmink over hem schreef.
Ook het verhaal van Ruth Wachsmann, bekend onder de artiestennaam Miss Blanche, komt aan bod. Zij overleefde Auschwitz, maar trad na de oorlog nooit meer op.
Deze persoonlijke geschiedenissen geven de tentoonstelling een betekenis die verder reikt dan het spektakel van de illusies.
Zelf de magie ontdekken
Naast de historische verhalen is er volop ruimte voor verwondering. Het Amsterdamse ontwerpbureau Designwolf creëerde een theatrale tentoonstellingswereld waarin bezoekers zich even in een oud variététheater wanen.
Met interactieve installaties kunnen kinderen en volwassenen bovendien zelf kennismaken met de geheimen van de goochelkunst. Zo kunnen bezoekers hun vingervlugheid testen en ontdekken hoe het is om iemand schijnbaar doormidden te zagen.
Daarmee biedt Abracadabra een bijzondere ervaring voor liefhebbers van circus, variété, goochelkunst en cultuurgeschiedenis.
Te zien tot en met maart 2027
Abracadabra – Geheimen van Houdini tot Hans Klok is tot en met 29 maart 2027 te bezoeken in het Joods Museum in Amsterdam.
Meer informatie en tickets zijn verkrijgbaar via de website van het Joods Museum