In de reeks artikelen over dieren in het circus spreekt Circusweb deze keer met Franz Renz (40) van Circus Renz International. Een circusman uit een van de bekendste circusfamilies van Europa, opgegroeid tussen de paarden, kamelen, pony’s en – vroeger – zelfs olifanten.
| Een opmerking vooraf: dit interview werd gehouden voordat recent het verschrikkelijke nieuws naar buiten kwam dat Bernardo Renz (het broertje van Franz) op tragische wijze overleed. Zodoende dat er in dit interview geen vragen terugkomen die gerelateerd zijn aan deze gebeurtenis. |
Voor Franz is de band tussen mens en dier geen onderwerp van discussie of theorie, maar simpelweg een manier van leven die al generaties lang centraal staat binnen zijn familie.
Waar maatschappelijke discussies over circusdieren de afgelopen decennia steeds feller werden en wetgeving ingrijpend veranderde, bleef binnen Circus Renz International één overtuiging overeind: dieren horen bij het circus. Niet als decorstuk, maar als levende partners waarmee dagelijks gewerkt, gereisd en geleefd wordt.
In dit uitgebreide gesprek vertelt Franz openhartig over zijn jeugd tussen de dieren, zijn liefde voor vrijheidsdressuur met Arabische paarden, het trainen op basis van beloning en vertrouwen én de veranderingen die hij de afgelopen jaren zag binnen het circusvak. Ook spreekt hij zich uit over dierenactivisme, regelgeving en de toekomst van dierennummers in het moderne circus.
Daarnaast geeft hij een inkijkje in het dagelijkse leven achter de schermen van een rondreizend circusbedrijf, waar de dag vroeg begint in de stallen en waar volgens Franz één ding altijd centraal moet staan: dierenwelzijn.
Een gesprek over traditie, emotionele verbondenheid en een eeuwenoude relatie tussen mens en dier midden in de circuspiste.
Achtergrond en familie-erfgoed
Je familie heeft een lange circustraditie. Hoe is de relatie tussen mens en dier in de loop der jaren veranderd binnen jullie circus?
Franz: “Eigenlijk is er niks veranderd. In dit circus – Circus Renz International – hebben dieren altijd centraal gestaan en dat is nog steeds zo. Het is een hoogtepunt in onze shows.
Vroeger traden in ons circus ook olifanten op. In totaal had mijn familie er vijf, waarvan er nu nog vier leven. Die verblijven bij ons thuis-verblijf in Berlijn, omdat wilde dieren in Nederland niet meer zijn toegestaan in een circus. De dikhuiden zijn inmiddels in de zestig, worden verzorgd door iemand die we in dienst hebben en het gaat goed met de dieren.
Vandaag de dag hebben we nog acht Arabier-paarden, twee grote knollen, zes pony’s, drie watussirunderen, vijf kamelen en zeven dromedarissen.
We houden van onze dieren en voor ons is een circus zonder dieren niet mogelijk. De familie Renz werkt graag met dieren en wij houden enorm van onze dieren.
Het klinkt misschien wat cliché, maar voor ons horen dieren gewoon bij het circus. Zit er in een circus geen dier? Dan is het theater. Maar dat is mijn eigen bescheiden mening.”
Hoe ben je zelf begonnen met werken met paarden?
Franz: “Mijn vader had vroeger zelf een paardennummer. Vanaf ongeveer mijn derde levensjaar kreeg ik interesse in de dieren en ik hielp hem graag mee. Ik was altijd bij de dieren te vinden. In de stallen, tijdens de repetities; het fascineerde me.
Toen ik vijf was, trad ik voor het eerst op met een pony. Sindsdien heeft het me niet meer losgelaten; tot vandaag de dag.”
Dierenwelzijn en training
Hoe ziet een gemiddelde trainingsdag eruit voor jouw paarden?
Franz: “Om half acht staan we op en dan begint de dag in de stallen bij onze dieren. Ze worden verzorgd, krijgen hun brokken, hooi en water en tussen 11.00 en 13.00 uur laten we de dieren aan een lijn lopen en bewegen in de piste. Dat doen we ook op voorstellingsdagen: dan worden de dieren in de piste warmgelopen.”
Op welke manier zorg je dat de training altijd veilig en diervriendelijk verloopt?
Franz: “Het is altijd diervriendelijk. Hier gebeurt niks wat dieronvriendelijk is. Voor ons is dat een vanzelfsprekendheid.
Dat wat we van de dieren vragen, gaat op basis van beloning, om de dieren fit te houden en om ze iets te leren.”
Hoe herken je bij een paard of het plezier heeft in het werk?
Franz: “Je moet met dieren opgegroeid zijn om dat te signaleren. Als bijvoorbeeld een paard voor het eerst in de piste gaat, zorg ik dat hij eerst aan de omgeving kan wennen. We longeren het paard, laten het wennen aan de tent.
Na die eenvoudige stappen beginnen we al met beloning. Als het dier dan zijn beloning eet, is dat al een eerste signaal dat het op zijn gemak is.
Zo gaat het ook in de piste tijdens de voorstelling. Ik toon met de dieren een vrijheidsdressuur en daar is beloning een belangrijk onderdeel van.
Sinds vijf jaar presenteer ik met mijn acht Arabische paarden een vrijheidsdressuur. Een act waar ik ook internationaal prijzen mee ontving en ook buiten het circus van mijn familie mee optreedt. Ik kan wel zeggen dat die act voor mij een hoogtepunt is.
Dit jaar toon ik ook een act waarin vier paarden met vier kamelen een prachtig samenspel tonen. En dat is uniek in Europa; je ziet het bijna niet meer.”
Vooroordelen en misverstanden
Wat is volgens jou het grootste misverstand over dieren in het circus?
Franz: “Over het algemeen willen veel bezoekers zichzelf overtuigen over het onderwerp ‘dieren in het circus’. Regelmatig komen mensen met de vraag: ‘Hoe gaat het met de dieren in het circus: worden ze niet geslagen?”
En natuurlijk slaan we onze dieren niet. Wees welkom bij ons circus, bekijk de voorstelling, bezoek de dieren in de stallen: alles kan.
Maar de mensen die die vragen stellen, stellen die vragen omdat ze beïnvloed worden door mensen die in het algemeen iets hebben tegen dieren. En of dat nou in een circus is of op een boerderij; dat doet er niet toe, want die mensen zijn overal tegen en negatief over.
Maar de bezoekers die hier komen zijn altijd positief verrast. Honderd procent”.
Hoe reageer je op de publieke discussie over dierenwelzijn in circussen?
Franz: “Het dierenwelzijn staat bij Circus Renz International hoog in het vaandel. Dieren in een circus, in een dierentuin of op een boerderij: ikzelf ben er altijd vóór. Mits… de behandeling en het dierenwelzijn goed is. Zo zie ik dat.
We zijn een circus dat reist met circa dertig dieren. En richting het dier moet alles qua dierenwelzijn perfect zijn”.
Regels en toezicht
Sinds 2015 gelden er duidelijke regels in Nederland. Hoe heeft dat de praktijk voor je veranderd?
Franz: “Tot de tijd dat we met wilde dieren reisden, kregen we vaak bezoek van demonstranten. Maar deze zelfbenoemde ‘dierenbeschermers’ zien we niet meer.
Maar het zijn in feite dierenactivisten die helemaal geen verstand van dieren hebben. Je vindt ze tegenwoordig meer bij de ingang van boerderijen en dierentuinen: eenzelfde groep activisten die blijkbaar veel tijd hebben en samen van plek naar plek gaan met hun demonstraties.
Voor ons is het jammer dat de wilde dieren geen onderdeel meer zijn van onze voorstellingen. Ondanks dat: we treden nog steeds op met onder andere kamelen en paarden. En voor ons is een dier een dier.
Wat trouwens wel bijzonder is om te weten: we reizen dus al een jaar of tien niet meer met wilde dieren: onze prachtige olifanten. Er is in al die jaren nog niet een keer een van die vele zogenaamde ‘dierenbeschermers’ geweest die heeft gevraagd hoe het met de dieren gaat waar we nog wél mee reizen. En… er is nog geen één keer een dierenbeschermer geweest die überhaupt heeft gevraagd waar onze olifanten nu zijn en hoe het met ze gaat. Het interesseert ze echt nul komma nul.
Richting onze bezoekers is er in de praktijk wel wat verandert. En dat is bij ons heel duidelijk: er gaan gewoon minder mensen naar het circus dan vóór het verbod op wilde dieren in het circus. Want de gemiddelde circusbezoeker van vroeger die kwam kijken voor de dieren denkt dat dieren in het circus überhaupt niet meer mag. Wat wij eigenlijk hebben met ‘een dier is een dier’ (en dat we geen onderscheid maken tussen onze dieren) heeft een publiek dus eigenlijk ook.
Sinds het moment dat leeuwen, tijgers en olifanten niet meer mogen, merken de circussen die eerder wél met die dieren werkten maar nu niet meer dat het gewoon minder is. Wij merken dat ook”.
Heeft u contact met dierenartsen of externe controleurs die meekijken?
Franz: “Jazeker! Peter Klaver is een bekende dierenarts die ook veel circussen bezoekt voor dierencontroles. Hij komt hier twee keer per jaar en controleert of alles goed gaat met de dieren. Daarnaast worden de dieren vier keer per jaar ontwormd.
Het gaat er bij wijze van net als bij een goede manege aan toe. Daar werken de dierenverplegers ook aan de beste verzorging. Misschien is het bij ons nog wel beter, omdat we ze in de ‘openbaarheid’ staan en we de boel goed voor elkaar willen hebben”.
De emotionele band
Hoe zou u de band tussen u en uw paarden omschrijven?
Franz: “Mijn familie heeft het geluk dat we onze hobby ons beroep hebben kunnen maken. We houden van het circus en we houden van dieren. En dat tezamen vormt onze hobby én ons werk.
We zijn écht de hele dag met onze dieren bezig en kunnen niet zomaar eventjes weg. Kom je alleen maar voor de voorstelling met de dieren samen, dan werkt het qua emotionele band met het dier gewoon niet”.
Wat is voor u persoonlijk het mooiste moment in de piste met uw dieren?
Franz: “Het moment dat ik met mijn dieren binnenkom voor een optreden en het moment dat mensen me afloop aanspreken en met laten weten dat ze het helemaal geweldig vonden. De toeschouwer laat me dan eigenlijk weten dat men ziet wat we doen met het circus en met onze dieren en de liefde en tijd die dat met zich meebrengt. Die erkenning doet mij veel.
Als circusmens dat met dieren werkt, ontstaat er eigenlijk een driehoek die heel erg waardevol is: de dierentrainer/de circusmens, het circusdier en de circusbezoeker. En op een dergelijk erkenningsmoment klopt het voor mij gewoon helemaal”.
Toekomstvisie
Hoe ziet u de toekomst van acts met dieren binnen het hedendaagse circus?
Franz: “In mijn ogen hoeft er niks meer te veranderen. Er is immers al meer dan genoeg veranderd. En nog meer veranderen, betekent dat er geen dier meer overblijft en dat zou ontzettend jammer zijn.
Ik had destijds – in de tijd dat er nog wel meer wilde dieren gewerkt werd – liever enorm strenge regels gehad voor wilde dieren in het circus. Eigenlijk net zoals in Duitsland. In Duitsland komt er elke week een dierenarts bij een circus dat met dieren werkt. Hij controleert de dieren en een stempel in een boekje zegt ‘alles is okay’, zodat de dierenarts in de volgende speelplaats kan zien dat in de vorige speelplaats alles in orde was. En als er iets niet in orde was, wordt dit doorgegeven en kan dat consequenties hebben.
Dierenwelzijn is nummer één. En de mensen uit onder meer de politiek die in Nederland het verbod er doorgedrukt hebben, weten helemaal niks van wilde dieren en hoe we ervoor zorgden”.
Welke boodschap zou u het publiek willen meegeven over dierenwelzijn in uw vak?
Franz: “Hoe intens de band tussen ons en onze dieren is en dat het een vak is waarin veel liefde een rol speelt. Het is niet alleen een beroep, maar ook een relatie met het dier”.
