De BNG Circusprijs krijgt in 2026 een vernieuwde opzet. De prijs, die jarenlang een belangrijke stimulans was voor jonge circusmakers, verschuift de focus naar makers die al een eerste stap in het veld hebben gezet en klaar zijn voor een volgende fase.
Circusweb sprak met Rosa Boon (bestuurslid van Circuspunt) over de aanleiding van deze nieuwe vorm, de bredere ambities van de prijs en de impact die de prijs op de langere termijn moet gaan hebben op het Nederlandse circusveld.
Wat was de belangrijkste aanleiding om de BNG Circusprijs in een nieuwe vorm te gieten?
“Rosa: “De belangrijkste aanleiding is zichtbaarheid. Ik was al betrokken bij de oprichting van de circusprijs, toen die nog onder Circomundo (het overkoepelende orgaan van jeugdcircussen in Nederland, red.) viel. Vanaf het begin draaide het om het verstevigen van het circusveld. Dat begon destijds vooral bij jeugdcircussen en vervolgens bij recent afgestudeerden.
De winnaars zaten toen vaak helemaal aan het begin van hun carrière. Nu zijn we gaan zoeken naar een vorm waarbij we één maker echt kunnen ondersteunen in de fase daarna: iemand die bezig is met een tweede of derde voorstelling en klaar is voor een volgende stap.”
Het idee is dat de maker geld wint dat direct in de voorstelling kan worden geïnvesteerd, maar ook in professionalisering. Denk bijvoorbeeld aan marketing, zichtbaarheid en het bouwen aan een duurzaam speelcircuit.
Het geld komt vanuit het BNG Cultuurfonds. Circuspunt is coördinator en we doen dit in nauwe samenwerking met Festival Circolo, zij zijn de uitvoerende partij.”
Waarin verschilt deze nieuwe variant fundamenteel van eerdere edities?
Rosa: “Het grote verschil is dat we nu niet alleen een maker selecteren, maar vooral een plan ondersteunen. We richten ons op verder gevorderde makers en er gaat ook aanzienlijk meer geld naar de winnaar.
In het verleden ging het om een te winnen bedrag van €7.500,-. Nu – in de nieuwe vorm – spreken we over een totaalpakket van €20.000.
Daarvan kan €10.000,- direct in de productie worden geïnvesteerd en €10.000 in een professionaliseringstraject. Daarmee kun je écht impact maken.”
Zou je de ‘tweede’ €10.000,- ook kunnen zien als een ontwikkeltraject, waarbij je je verdiept in een ontwikkelvraag (bijgestaan door professionals)?
Rosa: “Het tweede stuk is er om te zorgen dat je ondersteuning krijgt bij het zichtbaar maken van de voorstelling”.
Welke ontwikkeling binnen het Nederlandse circusveld wilden de BNG Circusprijs met deze vernieuwing beter ondersteunen?
Rosa: “Vooral het maken van langere voorstellingen. Dat kan een straatvoorstelling zijn, een productie voor in een theater of een circustent. Het hoeft niet binnen één specifieke vorm te passen.
Voor makers in deze fase zijn de ondersteuningsmogelijkheden in Nederland nog vrij summier. Zeker sinds de veranderingen binnen het kunstenveld en de beperkte toegang tot private fondsen merken veel circusmakers dat het lastig is om financiering rond te krijgen.
Dat is een complex verhaal en het is onderdeel van dat het moeilijker is geworden voor deze makers om hun voorstelling te kunnen financiering. Voor nu compact gemaakt: als voorbeeld het Fonds Podiumkunsten (FPK) is voor (circus)makers normaliter een fonds waar ondersteuning gevraagd wordt voor het maken van nieuwe (circus)voorstellingen. Het FPK kent ook meerjarige regelingen, waarbij je voor vier jaar weet hoeveel subsidie je krijgt.
Bij de meest recente meerjarige ronde zijn veel makers, productiehuizen en organisaties buiten de boot gevallen door nieuwe criteria. En dat zijn onder andere partijen (zoals Holland Opera en de Warme Winkel) met veel ervaring die qua makers-skills zich echt bewezen hebben. Deze partijen vragen nu steun aan bij andere en niet meerjarige regelingen bij FPK of andere private fondsen. Je kunt je voorstellen dat deze lichting subsidieaanvragers een stevige concurrentie is voor een lichting relatief nieuwe makers met een minder grote staat van dienst. Terwijl die lichting – in dit geval dus denkend aan circusmakers – heel belangrijk is voor de toekomst van circus.
Met deze prijs willen we juist die groep beter ondersteunen.”
Voor welke makers of circusvormen biedt deze nieuwe opzet extra kansen?
Rosa: “Eigenlijk voor een heel breed veld. Uiteindelijk moet circus wel de basis zijn van wat je indient, maar die definitie is bewust breed gehouden. Een clownvoorstelling is bijvoorbeeld net zo goed circus.”
Het gaat ons niet om één esthetische richting. Zowel makers uit een meer traditionele circushoek als vernieuwende circusmakers maken kans, zolang het om een langere voorstelling gaat en niet om een losse act.”
En gek gevraagd, maar… wanneer ben je eigenlijk een ‘maker’?
Rosa: “Je bent een maker zodra je iets neerzet dat op een podium staat. Dat kan als uitvoerend artiest zijn, maar net zo goed als artistiek producent of samensteller van een programma.
De nieuwe BNG Circusprijs is er dus alsnog voor de uitvoerend artiesten, zoals dat in de voormalige opzet van de prijs ook was.
Maar… ook het samenstellen van een programma kan dus absoluut auteurschap zijn. Maar dan is het wel belangrijk dat er een duidelijke visie achter zit. Het gaat daarbij om meer dan simpelweg een reeks sterke acts achter elkaar zetten. Met dit allen te doen onder de noemer ‘dit is goed’ kom je er niet.
Er moet een artistiek idee zijn dat alles samenbrengt. Waarom kies je juist voor deze onderdelen? Wat vertelt het programma als geheel? En wat communiceert het met het publiek?
Juist die onderbouwing en de artistieke samenhang maken volgens haar het verschil tussen programmeren en daadwerkelijk maken.”
De selectiecommissie maakt een selectie van kansmakers op basis van een aantal criteria:
1- originaliteit en dramaturgische zeggingskracht
2- maatschappelijke impact en relevantie
3- kwaliteit van de performance
4- de haalbaarheid van het plan
5- auteurschap en visie van de maker
Zou je de criteria misschien compact kunnen maken voor makers die iets minder thuis zijn in de ‘kunstwereld’ en bijhorende vaktaal?
Rosa: “1: Druk uit wat er bijzonder is aan je project.
2: Sluit het aan bij de strategie, missie en visie van de BNG. Die luidt ‘Bij BNG zetten we ons in voor blijvende maatschappelijke vooruitgang. Als betrouwbare partner binnen het publieke domein versterken we organisaties die bouwen aan een socialer en duurzamer Nederland’. Samengevat: waarom is het belangrijk om juist dit project te steunen?
3: Is er blijk van vakmanschap en kwaliteit op het gebied van techniek, spel en beweging?
4: Overtuig ons dat je je project kunt voltooien.
5: Kan je het onderscheid maken tussen wat je overneemt van anderen, wat nou écht van jezelf is en waar je aan refereert? Hoe zie je jouw rol als circusmaker in de wereld en kan je dit allemaal bovendien tot uitdrukking brengen in een gesprek?”
Hoe sluit de vernieuwde prijs aan bij de huidige generatie circusmakers en hun manier van creëren?
Rosa: “Ik denk dat de prijs goed aansluit omdat er veel ruimte is voor eigen invulling. Daarnaast sluit het aan bij de noodzaak van deze tijd om ook je marketing, communicatie en speellijst goed op orde te hebben.”
Het gaat vandaag de dag om meer dan alleen een goede foto of een mooie trailer. Hoe zorg je ervoor dat je publiek bereikt? Hoe bouw je speelplekken op? Dat professionaliseringsstuk is essentieel geworden.”
Wat zegt deze verandering volgens jou over de richting waarin het hedendaagse circus zich beweegt?
Rosa: “Ik zou zelf het woord ‘hedendaags’ liever weglaten, omdat het echt over het brede circusveld gaat. Dus ook over traditioneel circus.
De prijs wil inhoudelijk geen richting voorschrijven. We willen vooral ondersteuning bieden en iedereen een eerlijke kans geven.”
De commissie kijkt onder meer naar dramaturgische interesse, maatschappelijke relevantie, kwaliteit van de voorstelling, auteurschap en de vraag of de maker daadwerkelijk de capaciteit heeft om het plan waar te maken.”
Waarin verschilt deze aanvraag ten opzichte van het indienen van een subsidieaanvraag met bijvoorbeeld een projectplan?
Rosa: “Het belangrijkste verschil is dat dit geen subsidieaanvraag is, maar een prijs die wordt gefinancierd met privaat geld.
Dat geeft ook ruimte. Natuurlijk willen we goed begrijpen waar het project over gaat en waarom het artistiek en productioneel klopt. Maar we zitten niet vast aan precies dezelfde kaders als bijvoorbeeld een subsidieaanvraag bij een fonds.
Omdat het privaat geld is, kunnen we samen met BNG zelf de voorwaarden vormgeven. Daarbij kijken we vooral naar het doel van de prijs: het vergroten van zichtbaarheid voor circus in Nederland en het duurzaam ondersteunen van makers.
De nadruk ligt daarom minder op het afvinken van standaard subsidiekaders en meer op de vraag: kan dit project écht verschil maken voor maker, publiek en speelcircuit?”
Bij het aan te leveren materiaal wordt gevraagd om een ‘videoregistratie’. Samengevat wordt er gevraagd om een videoregistratie van het work in progress. ‘De video is geen pitch, maar moet het werk zelf tonen’.
Op basis van de informatie is het mij niet helemaal duidelijk wát er nu te zien moet zijn en of dit een absolute voorwaarde is?
Rosa: “Deze is belangrijk om te kunnen beoordelen op het criterium ‘quality of the performance’.
In het artistieke dossier geef je onder andere tekst en uitleg over je project, hoe je werkt en wie je bent. In de video zien we je graag aan het werk. Het stelt de selectiecommissie in staat om vast te stellen dat de maker (of de spelers) zijn intenties over kan brengen bij het publiek.
Daarnaast is de video een middel om een indruk te geven van bijvoorbeeld de sfeer of de energie. Zonder de video bij een aanmelding wordt dit allemaal wel erg lastig.”
Is de prijs vooral bedoeld als erkenning, of ook als springplank?
Rosa: “Zeker ook als springplank én als erkenning. Het gaat nadrukkelijk om het creëren van meer zichtbaarheid en meer speelplekken in Nederland. Juist daarom is het professionaliseringstraject zo belangrijk.”
Hoe kijken jullie naar de balans tussen artistieke innovatie, publieksbereik en maatschappelijke relevantie?
Rosa: “Juist daar is in de nieuwe opzet heel bewust naar gekeken. We zoeken echt naar een evenwicht tussen die verschillende aspecten.”
Welke impact hoop je op de lange termijn te bereiken?
Rosa: “Dat circus in Nederland breder zichtbaar wordt en dat makers duurzaam kunnen doorgroeien in hun carrière.”
Wanneer is deze nieuwe variant écht geslaagd?
Rosa: “Als de prijs daadwerkelijk het verschil maakt voor de winnaar. Een injectie van €20.000 in één project kan echt bepalend zijn.”
Maar uiteindelijk is het grotere doel dat circus als kunstvorm in Nederland zichtbaarder wordt en dat makers hierdoor een duurzame carrière kunnen opbouwen.”
