CIRCUS – ERFGOED

INVENTARISATIE veel ging verloren maar er is heel veel moois bewaard gebleven!

 

Circusweb publiceert komende tijd steeds meer mooie circusvoorwerpen die culturele waarde hebben. Marcel Bergema brengt de boel in kaart!

Toegevoegd op 18 mei 2017:

BERENTUIG

Dit berentuig was ook te zien tijdens de circustentoonstelling ‘Hooggeëerd Publiek, komt dat zien…’ in Arnhem, kerst 2014. De gidsen legden wel uit aan de bezoekers dat beren al lang niet meer optraden in de circussen in Nederland. Het algeheel verbod op het optreden van ‘wilde’ dieren moest toen nog komen en tijdens de tentoonstelling werd er veel over circusdieren gesproken. Het berentuig is in het bezit van Wouter Zuidema, een enthousiaste verzamelaar in Rotterdam die het kocht via marktplaats. Het is van ongeveer 1910, helaas is niet bekend welke artiest of welk circus de eigenaar is geweest.

 

TROMMEL

Deze trommel was van het orkest in Circus Toni Boltini. Later kwam hij in het bezit van het Dordtse Circus Royal van Joop Teuteberg. Daar was het eigenlijk alleen een sier-object en droeg zo bij aan de sfeer waar dit circus om beroemd was. De doorsnee van de trommel is 35 cm, de leeftijd is onbekend. De huidige eigenaar, Wouter Zuidema, is een verzamelaar en kocht de trommel in januari 2014 toen de boedel van Circus Royal werd verkocht.

 

PORTRET TONI BOLTINI

Tijdens de tentoonstelling “Hooggeëerd Publiek, komt dat zien…” (Arnhem, 2014/2015) was dit portret een blikvanger. Door zijn grootte – het paneel is meer dan twee meter hoog – maar ook doordat de markante kop door velen werd herkend, vooral door de wat oude bezoeker. Ooit sierde het de façade van het gelijknamige circus, het maakt nu deel uit van de privé-collectie van Pammy Boltini.  Het portret werd in 1970 geschilderd.

 
GRAVURE NARRENFIGUUR

 

De nar is de vader van de clown. Vandaar dat deze gravure van een narrenfiguur, gemaakt door de kunstenaar Paul Meyerheim in 1880, is opgenomen in de omvangrijke collectie van Jan van Veldhoven, bekend als verzamelaar van clowns en clownerie. Hij kocht het in een antiquariaat. Het onderschrift luidt ‘Phillips the merry Andrew, 6 maart 1792, London’. De gravure (zonder lijst) meet 31 x 22 centimeter.

 

STENEN BEELD VAN ZAVATTA

Dit stenen beeld stelt voor de clown Zavatta. Het is 55 centimeter hoog en werd gemaakt (en gesigneerd) door S&J Onna in 1992. Het is eigendom van de verzamelaar van alles wat met clowns te maken heeft, Jan van Veldhoven. Het beeld is in zijn opdracht gemaakt en kreeg een ereplaats in zijn uitgebreide collectie.

 

 

 

OLIFANTEN POSTAMENT

Dit ongeveer 70 centimeter hoge postament was oorspronkelijk eigendom van Amadeo Folco die het gebruikte bij zijn optredens met olifanten. Het kwam in het bezit van Robert Ronday, toentertijd directeur van Circus Herman Renz en via hem kwam het in het bezit van Dick Dijkman, een particuliere verzamelaar van circus-curiosa.

 

BRONZEN BEELD BOLTINI

Tot het privé-bezit van Toni Boltini hoorde dit bronzen beeld: Toni te paard. Het werd gemaakt door de bekende beeldhouwer Bep van den Berg (1948), zij maakte het in 1998. Het is ongeveer 30 centimeter hoog. Het beeld is in het bezit van zijn weduwe, Pammy Boltini. Zij bezit veel meer objecten uit de nalatenschap van Toni, een collectie die ze met zorg bewaart.

 

OLIFANTENTUIG

Dit olifantentuig, gemaakt rond 1975, was eigendom van Circus Herman Renz, in de tijd dat dit circus nog eigen olifanten had. De huidige eigenaar, de verzamelaar Dick Dijkman, nam het in 2007 over van dit circus. Wanneer een tuig als dit gedragen wordt door een olifant lijkt het niet groot, toch is het sierdeel bijna een meter lang. Het tuig is gemaakt van leer.

 

POPPETJE OLEG POPOV

Eind 50-er jaren werden poppetjes als deze verkocht in de souvenirshop van het Russisch Staatscircus. Waarschijnlijk werden ze op grote schaal geproduceerd, het materiaal is kunststof. Of er nog veel over zijn is niet bekend, Maria Hendriks en Bart van der Jagt bewaren hun exemplaar zuinig, een vrolijke noot in hun verzameling circus-attributen waarin Popov goed vertegenwoordigd is.  Deze Popov kregen ze in 1993 van de Vlaamse circusliefhebber/verzamelaar José Dujardin.

 

 

 

POSTERS

 

Twee posters uit de collectie van Dick Dijkman, een collectie die enkele duizenden historische exemplaren omvat. Posters uit de periode 1900 – 1960 van diverse Nederlandse en buitenlandse circussen, waaronder ongeveer 120 posters van Circus Boltini. Ze zijn verkregen op verschillende manieren, onder andere aankopen op de circusbeurs in Oss. In maat variërend van (winkel-)raampostertjes tot zeer grote exemplaren. De mooiste zijn ingelijst.

Toegevoegd op 31 maart: 

Tips en/of aanmeldingen zijn altijd welkom! Daarvoor kunt u bellen 06 33 86 11 88 of mailen naar bergema@ziggo.nl. Het gaat om objecten in particulier bezit die van historische en/of culturele waarde zijn voor de vakman in en de liefhebber van het circus.

MANUSCRIPT
Een circusliefhebber in Noord-Holland is de bezitter van dit object: een kartonnen map met daarin een stapeltje vloeidunne blaadjes met getypte tekst. Op zich niet spectaculair lijkt het, maar voor op de map staat het geschreven door Toni Boltini zelf: ‘Ik Ben Toni Boltini’. Het is het manuscript van het boek dat de roemruchte circusdirecteur schreef over zijn leven en keurig uitgetypt door één van zijn medewerkers. Het manuscript is van 1965 – 1966, in dat laatste jaar verscheen het boek dat bij heel wat circusliefhebber op de plank zal staan.

De huidige eigenaar kreeg het van Toni persoonlijk en bewaart het als één van de meest kostbare items van zijn uitgebreide verzameling.

RIJDENDE SCHOOL

Stichting De Rijdende School bezit dit model van één van de rijdende scholen zoals die in 1956 in gebruikt werd. Het model is in 1999 met de hand gemaakt door de heer F.W. Kopatz in Amstelveen. Hij dateerde en signeerde het model en schonk het aan ‘De Rijdende School’.

Aan het bijbehorende toilethuisje zit een verhaal vast: toen Koningin Juliana de ‘echte’ school ooit bezocht bleek dat de kinderen voor toiletbezoek naar een in de buurt gelegen boerderij moesten. Dat vond de vorstin geen situatie en uit eigen middelen schonk zij de toilet die speciaal voor dit gebruik gemaakt werd. Tijdens het overrijden werd het hokje achter aan de oplegger gehaakt. Dat maakte het transport wel ingewikkelder: omdat de maximum lengte werd overschreden mocht voortaan alleen met politie-escorte gereden worden. Of de koningin ooit van deze handicap heeft geweten is zeer de vraag.

SPEL HOEDJE-WIP

Van een circusliefhebber in Den Haag is de passie voor clowns dermate groot dat met zijn collectie een heel museum gevuld zou kunnen worden. En dan een museum waar je vele uren zoet zou kunnen brengen.

Eén van de stukken uit zijn collectie is dit hoedje-wip spel, gemaakt rond 1900 door een anonieme Franse speelgoedmaker. De huidige eigenaar kocht het op een antiquiteitenbeurs in Amsterdam, ergens rond het jaar 1995. De doos meet 22 x 22 centimeter.

‘Footitt et Chocolat’ zijn breder bekend geworden door de schitterende speelfilm die onlangs over hen verscheen. Niet alleen circusliefhebbers zijn ontroerd geraakt bij het zien van deze boeiende film.



In december 2014 werd er in het Openluchtmuseum in Arnhem de circustentoonstelling ‘Komt dat zien!’ georganiseerd. Vanuit de bezoekers – in drie weken tijd bijna 30.000 – werd vaak gevraagd waar deze collectie nog meer tentoongesteld zou worden. Maar daar was geen sprake van want het ging om een eenmalige expositie van voorwerpen die bijna allemaal in particulier bezit zijn.

Om toch het beeld vast te houden van dit circus-erfgoed is het idee ontstaan om een inventarisatie te maken: welke liefhebber en/of verzamelaar heeft objecten die voor het circus van cultureel historische waarde zijn? Voorwerpen die het hart van de circusliefhebber sneller doen kloppen?

Marcel Bergema is in opdracht van de Stichting Circuscultuur op onderzoek uitgegaan en is inmiddels veel moois tegengekomen. Voorwerpen die een bijzondere emotionele waarde hebben. Van eigenaren die een passie hebben voor de rijke geschiedenis van het circus.

Op deze pagina gaan we je wat laten zien. Op dit moment nog maar een paar objecten maar er zullen regelmatig nieuwe items aan toegevoegd worden. En: tips van jou zijn van harte welkom!  Ook als het gaat om aanvulling op de beschrijvingen.

Bord

Bij een enthousiaste verzamelaar in Rotterdam hangt in de gang van zijn woning dit bord, afkomstig van Circus Boltini. Via Marktplaats is het nog niet zo lang geleden in zijn bezit gekomen. Het bord is ongeveer anderhalve meter breed en heeft bij Boltini waarschijnlijk boven de kassa gehangen. De lampjes aan de bovenkant en de zijkanten kunnen nog branden. De ouderdom van het bord is onbekend. (De klokken op de foto hebben niets te maken met dit object)

Kaptafeltje

Dezelfde verzamelaar heeft dit kaptafeltje gekocht tijdens de veiling van Circus Royal spullen in Dordrecht. Dat was in januari 2014: met een bloedend hart verkocht veilingmeester Toni Teuteberg toen alles wat over was van de circusinventaris. Tijdens de kerst van 2013 gaf Royal in Dordrecht zijn allerlaatste voorstellingen. Bij zijn optredens gebruikte Toni’s  vader, Joop Teuteberg, het tafeltje als schminktafeltje, daarvoor was het eigendom van de clowns Brux. Van hen zijn in het tafeltje nog enkele originele attributen aanwezig: pruiken, neuzen en schmink. Het tafeltje is 110 cm hoog, de leeftijd is onbekend.

 

 

Zilveren schaal


Wat heeft een zilveren schaal met circus te maken? Wie de onderzijde van deze schaal bekijkt weet genoeg: mevrouw Helena van Bever kreeg deze schaal op haar verjaardag van de gezamenlijke artiesten en medewerkers van circus Van Bever. Via een kleindochter van mevrouw Van Bever kwam de schaal terecht bij een verzamelaar in het Gooi. De schaal is 33 cm lang, 25 cm breed en 5 cm hoog. Door de inscriptie is de schaal één van de weinige objecten waarvan de leeftijd exact bekend is: 18 augustus 1947.

 

 

Contact: bergema@ziggo.nl / 06 33 86 11 88

980 Total Views 3 Views Today